lieve lezer,

Geen reden om er omheen te draaien: we leven in limbo.
Niet het één, niet het ander. Limbo is een tussentoestand. Limbo is het zich tussen twee werelden bevinden, in afwachting van dingen die komen gaan, zonder het gevoel daar erg veel controle over te hebben.

Limbo heeft een lange voorgeschiedenis. Voordat het een jolig dansje met een stok werd, had het een iets zwaarwichtiger betekenis. Een niemandsland aan de uiterste rand van de hel (limbus betekent ‘rand’ of ‘zoom’) voor de onzalige zielen die door de christelijke theologen om pragmatische redenen de toegang tot de hemel geweigerd werd. De meest dramatische beschrijving van Limbo komt van Dante Alighieri. Hij plaatste daar in zijn Divina Commedia de grote helden en denkers uit de Griekse, Romeinse en Oosterse beschavingen die de simpele pech hadden vóór de komst van het Christendom te leven. Daar zaten ze dan, de wijsgerige en heldhaftige grootheden, hun tijd te verdoen, al wachtend op de profetische Dag des Oordeels.

Eenzelfde afwachtende houding bepaalt ons een beetje in het heden: de werkelijkheid waaraan we gewend waren is in crisis geraakt, of ‘valt om’, om het financiële jargon te gebruiken. Een alternatief dat de oude werkelijkheid kan vervangen, is nog niet uit de conceptfase. Machteloos kijken we toe hoe de kredietcrisis door de wereld raast - die raakt ons niet direct, wij hebben immers geen prijzige hypotheken of beleggingsportefeuilles. Maar dat we er zelf de effecten van zullen voelen, daar twijfelen we niet aan.

We weten dat dit het einde is van een tijdperk, dat van de onbezorgde globalisering, van de amerikaanse hegemonie. Neoliberale dogma’s worden afgeserveerd, maar wat erna komt is niet perse veel beter: het crisismanagement dat nu de nieuwe norm lijkt te worden, is zo mogelijk nog minder democratisch.
Voorlopig zijn het vooral cijfers en grafieken op flikkerende beursbeeldschermen die de aandacht vasthouden - het abstracte beeld van een implosie die pas later al zijn concrete gevolgen prijsgeeft. Het leed-vermaak om de Dagobert Ducks die hun tegoeden in rook zien opgaan, de dubieuze blijdschap over een systeem dat eindelijk struikelt over zijn eigen hypocrisie, wordt ondermijnd door de wetenschap dat vele honderdduizenden Amerikanen intussen uit hun huizen gezet zijn, en dat nog grotere aantallen mensen wereldwijd baan en inkomen zullen verliezen.

Toen we het thema van dit nummer vaststelden, al ergens in de lente van dit jaar, dachten we het mooi te gebruiken om een persoonlijke en collectieve stand van zaken op te tekenen.

Misschien is de situatie toch niet zo uitzichtloos. In Limbo betekent dat we stug blijven speculeren op een opening, in de marges zoekend naar een weg naar buiten. Terwijl theologen, politici en bankiers hardnekkig proberen de scheuren dicht te naaien, gaan wij met de schaar langs de naden.

groetjes,

de redactie