Deze zomer stond in het teken van de Olympische Spelen. En de Spelen stonden in het teken van de entree van China op het wereldtoneel. Niet eerder vormde de organisatie van de Olympische Spelen aanleiding tot zo’n uitgebreide reeks van voorbespiegelingen en reportages in de media. Voor de ontwikkeling van de Olympische parken, stadions en verblijven werden hele buurten neergehaald, bewoners hun huis uitgezet, protesten de kop ingedrukt, en dissidenten in het gevang gezet. Al snel klonk de kritiek dat China niet democratisch genoeg was voor het organiseren van het spektakel, zelfs de kroonprins en IOC-lid Willem Alexander werd in verlegenheid gebracht. Het standaard antwoord was dat de Spelen vast en zeker zouden bijdragen aan de opening naar het westen en aan de democratisering van China.

Iets beter ingelichte commentatoren zagen zelf ook wel de ironie van deze stelling in. De Olympische Spelen, speeltje van een ondoorzichtig netwerk van ondemocratisch benoemde IOC-leden en een sterk georganiseerde onroerendgoedlobby, heeft een lange en controversiële geschiedenis van precies het soort ondemocratische praktijken die in China zo werden bekritiseerd: huisuitzettingen, repressie, overheidswillekeur. Het democratiseren van China door middel van de Olympische Spelen, is als Holleeder aanstellen om de Amsterdamse onderwereld te bestrijden. Ook in Londen, waar in 2012 de volgende editie van het evenement op het programma staat, moeten de Spelen eerder gezien worden als een autocratische windhandel in onroerend goed, dan als een democratisch sportfestijn, zo betoogt Anthony Iles in zijn artikel Het gaat om de knikkers, niet om het spel.

De reden achter de merkwaardige koppeling tussen de Spelen en democratisering in China, is de misvatting dat de markteconomie en daaruit voortkomende opkomst van de middenklasse automatisch leidt tot democratisering. Dat is de reden dat de media zich in hun reportages blindstaren op de stormachtige ontwikkeling van de nieuwe middenklasse, in de hoop daar enige democratische dissidentie te ontdekken. De sleutel voor een democratischer toekomst in China ligt echter niet bij de ontluiking van de middenklasse, maar bij de generatie van plattelandsmigranten, de fabrieksarbeiders die bij duizenden de wereld van goedkope exportproducten voorzien. De sociale en politieke verhoudingen binnen China, en de plek die het land inneemt in de huidige fase van de globalisering zouden wel eens heftig opgeschud kunnen worden door de bewegingen van deze nieuwe, ontwortelde sociale lagen.

Met een indrukwekkend verslag van Robert Weil over ‘iPod City’ in Shenzhen, met bijna 300.000 werknemers de grootste elektronicafabriek ter wereld, hopen we enig zicht te bieden op deze schuivende aardlagen waarop het nieuwe China rust.

Let ons nog te vermelden dat de Limbo kwaliteit van dit alles is, dat China de VS onlangs is voorbijgestreefd als netto exporteur en Londen New York als grootste financiële centrum. Het lijkt haast geen toeval dat hier letterlijk het stokje wordt overgenomen in het kader van de Olympische Spelen. Op weg naar een onduidelijke multipolaire wereld.