“Revitalisering lijkt zich langs water te begeven, langs kanalen, riolen, sloten; zolang er maar een glimp van water te zien is verschijnen er foto’s van water en groen in de prospectus van de ontwikkelaars. Het maakt niet uit wat zich nog meer in de omgeving bevindt; alle industriële
bebouwing wordt overgenomen en ze verzinnen nog meer kitschy NewYork loft living lifestyle appartementen.”1
De schok was groot toen Londen het gastheerschap van de Olympische Spelen in 2012 werd toebedeeld. Een schok die echter al snel overschaduwd werd door de catastrofale gebeurtenissen van de daarop volgende dag: de vier bomaanslagen in de Londense metro op 7 juli 2005. Met een rampzalige recente geschiedenis van grote publieke projecten nog vers in het geheugen, zoals de Millenium Dome en het Wembley Stadium, leek het een flauwe grap dat Londenaren geconfronteerd zouden worden met weer een dure extravagantie.
Het zou moeilijk zijn om hier in detail alle potentieel negatieve effecten op te sommen die de Olympische Spelen zouden kunnen hebben op de bevolking van Oost-Londen. Vorige edities van de Spelen hebben geleid tot grootschalige sloop en massale huisuitzettingen (720.000 mensen uitgezet in Seoul), en dramatische prijsstijgingen en huurverhogingen (tussen 240 en 287 procent in Barcelona). In iedere stad waar de Olympische Spelen zijn neergestreken, hebben ze ertoe geleid dat het leven duurder werd. De Spelen verschaffen investeringsmogelijkheden voor mondiaal kapitaal en de lokale onroerendgoedsector, maar bijna altijd ten koste van de lokale werkende bevolking en de armen.
Zo werd in Oost Londen de woonwijk Clays Lane het slachtoffer van een gedwongen verkoop, een bevel uitgeschreven door de London Development Agency (LDA) ten gunste van de Olympic Development Authority (ODA), omdat de huizen op de toekomstige locatie van de Spelen staan. De 450 woningen staan inmiddels leeg, terwijl de elf overgebleven huurders die als groep geherhuisvest wilden worden, uiteindelijk in juli 2007 ontruimd zijn. Hoewel de LDA heeft beloofd dat alle huurders geherhuisvest zouden worden voordat de wijk op de schop ging, voelen veel huurders zich bedrogen. Op geen enkel punt in het gedwongen verkoopproces is een aanbod gedaan om vergelijkbare huisvesting elders terug te bouwen. De afbraak van Clays Lane is daarmee niet meer en niet minder dan een verdere afbraak van de toch al schaarse sociale huisvesting in Londen. Op deze wijze leggen de Spelen vijf jaar voor voltooiing al druk op de betaalbare huisvesting in Londen, en deze druk zal in de toekomst alleen nog maar groeien.
Oost-Londenaren bevinden zich ingeklemd tussen twee van Europa’s grootste zakendistricten, de City en de Docklands. De City, de ‘square mile’ in het hart van de stad waar Londen’s financiële instituties zijn geconcentreerd, is zich oostwaarts aan het uitbreiden, en valt delen van het arme en kosmopolitische Oost Londen binnen. Met de Spelen aan de noordkant en de Docklands in het zuiden is Oost Londen nu van alle kanten omgeven worden door een massaal veryuppingsproces.
‘Revitalisering’ is de publieke naam voor het proces van staatsgeleide veryupping. Het is een proces waarbij men door cosmetische ingrepen en kortetermijnprojecten het gebied van een nieuw imago voorziet, investeringen aantrekt en de woningvoorraad overdraagt aan private ontwikkelaars en huiseigenaren. Revitalisering transformeert de stad om in de behoeftes te voorzien van de zakelijke elite en de middenklasse, met als gevolg dat steeds meer ruimte geprivatiseerd wordt en een zekere exclusiviteit krijgt, alleen al door het prijskaartje. Het is veelal een proces dat plaats vindt in armere wijken, maar dat weinig te bieden heeft aan de armere bevolking. Die wordt veelal verwijderd uit het gebied dat wordt ‘verbeterd’. Zoals het citaat van Sinclair waarmee dit artikel opent weergeeft, heeft de veryupping in Londen vaak het water gevolgd. Ontwikkelaars hebben publiekelijk al laten weten dat onroerend goed aan water tot 30% meer waarde heeft. Dure luxeprojecten, veelal tweede huizen, reiken van de Tower Bridge via de Thames naar de Docklands en trekken oostwaarts de stad in via kanalen zoals Limehouse Cut en Regents Canal, in de richting van de locatie voor de Spelen. Publieke voorzieningen zoals scholen, zwembaden, centra voor werklozen en sociale huisvesting die in het pad van deze ontwikkeling staan, zijn verkocht, geprivatiseerd, of staan leeg in afwachting van verbouwing, verkoop of sloop.
Zogenaamd als onderdeel van de ambitie om Londen 2012 de ‘meest groene Spelen ooit’ te maken, is er een plan om een nieuwe sluis te bouwen als onderdeel van het uitgebreide kanalennetwerk in de Lea Valley, de locatie van de Spelen. Het gestelde doel van de sluis is om mogelijk te maken dat bouwmaterialen over het water naar de Olympische locatie gebracht worden. Een recent rapport van kanaalgebruikers en milieuorganisaties ziet echter een ander motief achter de plannen voor de sluis: luxe projectontwikkeling.
British Waterways wil naar eigen zeggen met de sluis een aantal kleine bassins in de vallei bouwen om bouwprojecten aan het water mogelijk te maken. Tot op het moment van schrijven is dit rapport echter compleet genegeerd. Dit komt niet echt als een verrassing, het is een bekende gang van zaken bij revitalisering. Het rapport illustreert de confrontatie tussen twee agenda’s en twee ontwikkelingsideeën die meerdere malen tegenover elkaar hebben gestaan in het hele planningsproces van Londen 2012. Aan de ene kant zijn er de bestaande gebruikers van de toekomstige Olympische locatie, die hun mening en advies over de toekomst ervan proberen te geven, aan de andere kant de planners, bureaucraten en politici die algemene en veelomvattende uitspraken hebben gedaan, waarbij ze de huidige gebruikers negeren, om een glorieuze toekomst te kunnen projecteren die de hoge kosten legitimeert: “De Spelen van 2012 zullen als katalysator dienen voor een va de meest uitgebreide revitaliseringsprojecten ooit in de UK. Het nieuwe Olympische Park in constructie in de Lower Lea Valley zal een van de meest achtergestelde gebieden in het land weer tot leven brengen. Duizenden banen worden gecreëerd. Transportverbindingen worden getransformeerd. Duizenden huizen voor werknemers worden gebouwd. Delen van de grond die eerder braak lagen zullen tot leven komen.”
Zoals op andere plekken, heeft de logica van stedelijke ontwikkeling er behoefte aan om gebieden te benoemen als in verval zijnd, braakliggend, als puinzooi. De Lower Lea Valley wordt in bijna alle officiële uitlatingen van de LDA en de regering gekwalificeerd als ‘achtergesteld’, of als lege ruimte. De planners van de Spelen volharden in het presenteren van de zone als een wit canvas, ondanks significant publieke bewijs dat het tegengestelde het geval is. Ondanks de moeite die planners zich getroosten om bestaande bewoners en gebruikers te ontruimen, houden planners publiekelijk vast aan de stelling dat het gebied momenteel leeg en waardeloos is.
Er is een urgente behoefte aan nieuwe argumenten om dit proces tegen te gaan voordat we weer de rekening gepresenteerd krijgen in de vorm van verdere ruimtelijke polarisering en een opeenstapeling van publieke schulden.
1 Ian SinClair in “The Occupation”, een film van The London Particular over gentrification in Londen